Đột quỵ ở người tiểu đường có dấu hiệu gì? Hiểu biết để phòng ngừa và xử lý

Mục lục

Đột quỵ ở người tiểu đường có các dấu hiệu tương tự như ở người bình thường, nhưng do bệnh tiểu đường làm tổn thương mạch máu và thần kinh, một số triệu chứng có thể khó nhận biết hoặc bị nhầm lẫn với biến chứng tiểu đường. Dưới đây là các dấu hiệu chính, dựa trên nghiên cứu y khoa và khuyến nghị từ chuyên gia tim mạch:

Đột quỵ ở người tiểu đường: Dấu hiệu nhận biết

Dấu hiệu đột quỵ phổ biến ở người tiểu đường

Người tiểu đường bị đột quỵ thường có các triệu chứng tương tự như người không mắc bệnh, nhưng một số dấu hiệu có thể rõ rệt hoặc phức tạp hơn do ảnh hưởng của đường huyết và tổn thương mạch máu. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

Mặt méo hoặc xệ một bên: Khi cười hoặc nói, một bên mặt không di chuyển bình thường, là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất.
Yếu hoặc tê một bên cơ thể: Ảnh hưởng đến tay, chân hoặc toàn bộ nửa người, khiến người bệnh khó giơ tay, nắm đồ vật hoặc bước đi.
Khó nói hoặc nói ngọng: Phát âm không rõ, nói lắp hoặc mất khả năng nói, do tổn thương vùng não kiểm soát ngôn ngữ.
Mất thị lực hoặc nhìn mờ: Nhìn đôi, mất một phần trường nhìn hoặc mù tạm thời một mắt, thường liên quan đến xơ vữa động mạch ở người tiểu đường.
Đau đầu đột ngột: Dữ dội, không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở đột quỵ xuất huyết.

Theo một nghiên cứu trên Stroke (2021), 80% người tiểu đường bị đột quỵ có ít nhất một trong các triệu chứng trên, với yếu chi và khó nói là hai dấu hiệu nổi bật nhất.

Dấu hiệu đặc trưng ở người tiểu đường

Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ đột quỵ và có thể gây ra một số dấu hiệu đặc trưng hoặc phức tạp hơn do ảnh hưởng của đường huyết cao và tổn thương mạch máu lâu dài:

Tê bì hoặc ngứa ran kéo dài: Người tiểu đường thường có bệnh thần kinh ngoại biên, nên triệu chứng tê bì ở tay, chân hoặc mặt có thể xuất hiện sớm và kéo dài hơn, dễ bị nhầm với biến chứng tiểu đường.
Chóng mặt hoặc lú lẫn nghiêm trọng: Đường huyết bất ổn (quá cao hoặc quá thấp) có thể làm trầm trọng thêm chóng mặt hoặc lú lẫn khi đột quỵ xảy ra, khiến người bệnh khó nhận biết môi trường xung quanh.
Yếu cơ đột ngột kèm mệt mỏi: Sự kết hợp giữa tổn thương mạch máu và rối loạn chuyển hóa ở người tiểu đường có thể làm triệu chứng yếu cơ rõ rệt hơn, kèm theo cảm giác kiệt sức bất thường.
Triệu chứng giống hạ đường huyết: Buồn nôn, run rẩy, toát mồ hôi hoặc lú lẫn có thể bị nhầm với hạ đường huyết, nhưng nếu kèm mặt méo hoặc yếu chi, đó là dấu hiệu đột quỵ.

Xem thêm: Máy Đo Huyết Áp Microlife B1 AFIB Sản Xuất Ở Đâu Chuẩn Nhất?

Một nghiên cứu trên Journal of the American Heart Association (2020) chỉ ra rằng người tiểu đường bị đột quỵ có 30% khả năng gặp triệu chứng không điển hình (như lú lẫn, tê bì lan tỏa) so với người không mắc bệnh, do ảnh hưởng của tổn thương thần kinh và mạch máu mãn tính.

Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) ở người tiểu đường

Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) là dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ, thường kéo dài dưới 1 giờ và tự hồi phục. Ở người tiểu đường, TIA có thể biểu hiện như:

Tê bì hoặc yếu thoáng qua: Ở tay, chân hoặc mặt, thường ở một bên cơ thể, kéo dài vài giây đến vài phút.
Mất thị lực tạm thời: Mù một mắt hoặc nhìn mờ, thường kéo dài dưới 30 phút, do xơ vữa động mạch.
Chóng mặt hoặc khó nói ngắn hạn: Cảm giác quay cuồng hoặc nói ngọng thoáng qua, dễ bị bỏ qua.

Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, người tiểu đường có nguy cơ TIA cao hơn 40% so với người bình thường, và khoảng 15% người bị TIA sẽ bị đột quỵ thực sự trong vòng 3 tháng nếu không được can thiệp.

Quy tắc FAST và ứng dụng ở người tiểu đường

Quy tắc FAST là công cụ đơn giản để nhận biết đột quỵ, được khuyến nghị bởi Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA). Các chữ cái trong FAST bao gồm:

F (Face): Mặt méo hoặc xệ một bên khi cười hoặc nhăn mặt.
A (Arms): Yếu hoặc không thể giơ một bên tay ngang vai.
S (Speech): Nói khó, nói ngọng hoặc không nói rõ ràng.
T (Time): Gọi cấp cứu ngay nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào.

Ở người tiểu đường, FAST vẫn hiệu quả, nhưng cần chú ý thêm các triệu chứng không điển hình như tê bì kéo dài hoặc lú lẫn, vì chúng có thể che lấp các dấu hiệu chính. Một nghiên cứu trên Stroke (2021) cho thấy 85% người tiểu đường bị đột quỵ có ít nhất một dấu hiệu trong FAST, nhưng 20% có triệu chứng bổ sung như chóng mặt hoặc buồn nôn, cần được đánh giá kỹ hơn.

Các triệu chứng đột quỵ khác ở người tiểu đường

Ngoài các dấu hiệu FAST, người tiểu đường có thể gặp các triệu chứng khác khi bị đột quỵ:

Buồn nôn hoặc nôn mửa: Thường gặp ở đột quỵ xuất huyết hoặc tổn thương thân não, có thể nhầm với rối loạn tiêu hóa do tiểu đường.
Chóng mặt hoặc mất thăng bằng: Khó đứng vững, bước đi loạng choạng, dễ bị nhầm với hạ đường huyết.
Đau đầu dữ dội: Đặc biệt ở đột quỵ xuất huyết, có thể kèm cứng cổ hoặc lú lẫn.
Mệt mỏi bất thường: Cảm giác kiệt sức đột ngột, không giải thích được, do rối loạn chuyển hóa kết hợp với thiếu máu não.
Run rẩy hoặc toát mồ hôi: Dễ bị nhầm với hạ đường huyết, nhưng nếu kèm yếu chi hoặc khó nói, đó là dấu hiệu đột quỵ.

Xem thêm: Những loại thực phẩm dễ gây đột quỵ: Cần biết và thay đổi ngay

Theo Neurology (2020), 50% người tiểu đường bị đột quỵ có ít nhất một triệu chứng không điển hình ngoài FAST, khiến việc nhận biết trở nên phức tạp hơn nếu không chú ý.

Tại sao người tiểu đường dễ bị đột quỵ?

Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ đột quỵ do các yếu tố sau:

Tổn thương mạch máu: Đường huyết cao lâu dài gây xơ vữa động mạch, làm hẹp và dễ tắc nghẽn mạch máu não.
Tăng huyết áp: Người tiểu đường thường kèm tăng huyết áp, yếu tố nguy cơ số một của đột quỵ.
Rối loạn mỡ máu: Cholesterol cao và triglyceride tăng ở người tiểu đường thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa.
Bệnh thần kinh ngoại biên: Làm tăng khả năng xuất hiện triệu chứng tê bì hoặc yếu cơ, dễ bị nhầm lẫn với biến chứng tiểu đường.

Một nghiên cứu trên The Lancet (2020) cho thấy người tiểu đường có nguy cơ đột quỵ cao hơn 2-4 lần so với người không mắc bệnh, đặc biệt ở những người kiểm soát đường huyết kém (HbA1c > 7%).

Yếu tố nguy cơ gây đột quỵ ở người tiểu đường

Ngoài bệnh tiểu đường, các yếu tố nguy cơ khác làm tăng khả năng đột quỵ bao gồm:

Kiểm soát đường huyết kém

Đường huyết không ổn định (quá cao hoặc quá thấp) làm tổn thương mạch máu và thần kinh, tăng nguy cơ đột quỵ. HbA1c trên 7% liên quan đến nguy cơ cao hơn 30%, theo Diabetes Care (2021).

Huyết áp cao

Huyết áp cao chiếm 50% các ca đột quỵ, theo WHO, và thường gặp ở người tiểu đường do tổn thương thận và mạch máu.

Rối loạn mỡ máu

Cholesterol LDL cao và HDL thấp làm tăng xơ vữa động mạch, phổ biến ở người tiểu đường type 2.

Hút thuốc và rượu bia

Hút thuốc tăng nguy cơ đột quỵ lên 50%, theo WHO, và kết hợp với tiểu đường làm tổn thương mạch máu nghiêm trọng hơn.

Béo phì và lối sống ít vận động

Người tiểu đường thừa cân (BMI trên 30) có nguy cơ đột quỵ cao hơn 30%, theo Journal of the American Heart Association (2019).

Tuổi tác và tiền sử gia đình

Nguy cơ đột quỵ tăng sau 55 tuổi, và người tiểu đường có người thân bị đột quỵ có nguy cơ cao hơn do yếu tố di truyền.

Nhận biết và xử lý khi thấy dấu hiệu đột quỵ ở người tiểu đường

Bước 1: Đánh giá triệu chứng

Nếu một người tiểu đường có các dấu hiệu sau, hãy kiểm tra ngay:

Áp dụng quy tắc FAST: Kiểm tra mặt (cười), tay (giơ lên), lời nói (nói một câu).
Quan sát các triệu chứng khác như tê bì, chóng mặt, buồn nôn, lú lẫn hoặc đau đầu dữ dội.
Đo đường huyết nếu có thể, để phân biệt với hạ đường huyết (dưới 70 mg/dL), nhưng không trì hoãn cấp cứu nếu nghi ngờ đột quỵ.

Bước 2: Gọi cấp cứu

Tại Việt Nam, gọi 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có đơn vị đột quỵ. Thông báo thời điểm triệu chứng bắt đầu và tiền sử tiểu đường để bác sĩ quyết định điều trị trong cửa sổ vàng (4,5 giờ cho thuốc tiêu sợi huyết).

Xem thêm: Máy đo huyết áp có công nghệ AFIB có đáng tin cậy không? Góc nhìn từ chuyên gia tim mạch

Bước 3: Hỗ trợ an toàn

Đặt người bệnh nằm nghiêng, đầu hơi nâng cao để tránh nghẹn.
Không cho ăn uống, kể cả đường hoặc thuốc tiểu đường, vì nguy cơ nuốt khó có thể gây sặc.
Theo dõi nhịp thở và mạch, sẵn sàng hô hấp nhân tạo nếu cần.

Bước 4: Tránh tự điều trị

Không tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ đường huyết hoặc bất kỳ loại thuốc nào khác trước khi đến bệnh viện, vì có thể làm tình trạng xấu đi nếu là đột quỵ thay vì hạ đường huyết.

Phòng ngừa đột quỵ ở người tiểu đường: Hành động ngay hôm nay

Phòng ngừa đột quỵ là ưu tiên hàng đầu cho người tiểu đường. Dưới đây là các biện pháp hiệu quả:

Kiểm soát đường huyết

Duy trì HbA1c dưới 7% bằng thuốc, chế độ ăn và tập luyện, theo khuyến nghị của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA).
Đo đường huyết thường xuyên để tránh biến động lớn.

MÁY ĐO HUYẾT ÁP MICROLIFE BP B1 AFIB

960.000 ₫

Máy đo huyết áp Microlife B3 AFIB ADCANCED

gia may do huyet ap microlife b3 afib advanced

B3 AFIB ADVANCED (NÂNG CẤP) – Máy đo huyết áp bắp tay

2.400.000 ₫

A5 (BP 3GC1-5F) – Máy đo huyết áp bắp tay

1.950.000 ₫

A6 Basic – Máy đo huyết áp bắp tay

1.980.000 ₫

Kiểm soát huyết áp

Giữ huyết áp dưới 130/80 mmHg bằng thuốc và giảm muối trong chế độ ăn (dưới 5g muối/ngày, theo WHO).
Theo dõi huyết áp định kỳ, đặc biệt nếu có tiền sử tăng huyết áp.

Duy trì lối sống lành mạnh

Tập thể dục đều đặn: Ít nhất 150 phút/tuần với các bài tập như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc yoga để cải thiện tuần hoàn.
Chế độ ăn uống cân bằng: Ưu tiên thực phẩm ít đường, giàu chất xơ (rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt), omega-3 (cá hồi, cá thu), hạn chế chất béo bão hòa.
Kiểm soát cân nặng: Duy trì BMI trong khoảng 18.5-24.9 để giảm nguy cơ tim mạch.

Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia

Ngừng hút thuốc hoàn toàn – tham khảo hỗ trợ từ bác sĩ nếu cần.
Hạn chế rượu bia ở mức tối thiểu: không quá 1 ly/ngày với phụ nữ và 2 ly/ngày với nam giới.

Quản lý mỡ máu

Dùng thuốc statin nếu được chỉ định để giảm cholesterol LDL dưới 100 mg/dL, theo AHA.
Khám định kỳ để kiểm tra lipid máu.

Theo dõi sức khỏe định kỳ

Khám sức khỏe ít nhất 1-2 lần/năm để kiểm tra đường huyết, huyết áp, cholesterol và sức khỏe tim mạch.
Tham khảo ý kiến bác sĩ nội tiết và tim mạch để tối ưu hóa điều trị.

Khi nào người tiểu đường nên đi khám bác sĩ?

Hãy tìm kiếm chăm sóc y tế ngay nếu bạn gặp các triệu chứng sau:

Mặt méo, yếu chi hoặc khó nói đột ngột, dù chỉ thoáng qua (có thể là TIA).
Chóng mặt, buồn nôn, mất thị lực hoặc đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.
Tê bì, lú lẫn hoặc mệt mỏi bất thường kèm các dấu hiệu thần kinh.
Triệu chứng giống hạ đường huyết nhưng không cải thiện sau khi ăn đường.

Người tiểu đường trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình đột quỵ nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.

Đột quỵ ở người tiểu đường có các dấu hiệu như mặt méo, yếu chi, khó nói, mất thị lực, nhưng cũng có thể kèm các triệu chứng đặc trưng như tê bì kéo dài, chóng mặt nghiêm trọng hoặc lú lẫn, dễ bị nhầm với biến chứng tiểu đường. Quy tắc FAST là công cụ hữu ích để nhận biết sớm, nhưng cần chú ý thêm các dấu hiệu không điển hình. Kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa để phòng ngừa đột quỵ ở người tiểu đường. Nếu bạn hoặc người thân tiểu đường có bất kỳ triệu chứng nào bất thường, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức. Hành động nhanh chóng có thể cứu sống và giảm thiểu di chứng.

Trích dẫn:

WHO. (2023). Stroke Facts and Figures.
Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ. (2022). Stroke Symptoms and Warning Signs.
Stroke. (2021). “Stroke Symptoms in Diabetic Patients.”
Journal of the American Heart Association. (2020). “Stroke Risk in Diabetes.”
Neurology. (2020). “Atypical Stroke Symptoms in Diabetes.”
The Lancet. (2020). “Diabetes and Stroke Incidence.”
Diabetes Care. (2021). “Glycemic Control and Stroke Risk.”
Bộ Y tế Việt Nam. (2022). Báo cáo về bệnh không lây nhiễm.

NỘI DUNG LIÊN QUAN

Tin tức sức khỏe

Đột quỵ ở người tiểu đường có dấu hiệu gì? Hiểu biết để phòng ngừa và xử lý

Đột quỵ ở người tiểu đường: Dấu hiệu nhận biết