Dấu hiệu đột quỵ là gì và làm sao nhận biết sớm khi người thân đang gặp nguy hiểm?

Mục lục

Có một tình huống rất dễ gặp: bố mẹ đang nói chuyện bình thường, vài phút sau bỗng nói ngọng, cầm đồ vật không chắc tay hoặc bước đi loạng choạng. Nhiều gia đình nghĩ người lớn tuổi “mệt”, “tụt huyết áp” hoặc “chóng mặt bình thường”.

Nhưng nếu những biểu hiện này xuất hiện đột ngột, đừng vội chờ xem có tự hết không. Theo WHO, đột quỵ là một cấp cứu y tế xảy ra khi dòng máu đến não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu não bị vỡ. Năm 2021, toàn cầu ghi nhận khoảng 11,9 triệu ca đột quỵ mới.

Dấu hiệu đột quỵ dễ nhận biết nhất là những gì?

Bạn có thể nhớ nhanh bằng B.E. FAST: mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo mặt, yếu tay, nói khó và gọi cấp cứu ngay. Đây là cách American Stroke Association dùng để giúp mọi người nhận biết dấu hiệu đột quỵ.

Cụ thể, hãy để ý những thay đổi xảy ra bất ngờ sau:

Đột nhiên chóng mặt, đi không vững.
Đột nhiên nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực.
Một bên mặt bị xệ hoặc cười không đều.
Một tay hoặc một chân yếu, tê.
Nói ngọng, nói khó hoặc không hiểu lời người khác.
Đột nhiên lú lẫn.
Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.

WHO cũng liệt kê yếu hoặc tê một bên cơ thể, khó nói, khó nhìn, chóng mặt, mất thăng bằng và đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân trong nhóm triệu chứng cảnh báo đột quỵ.

Điểm quan trọng nhất là tính đột ngột.

Ví dụ, người thân đang nói chuyện bình thường nhưng vài phút sau không nói rõ được. Đây không phải lúc để chờ thêm vài tiếng xem tình hình thế nào.

Làm sao kiểm tra nhanh một người có dấu hiệu đột quỵ tại nhà?

Bạn có thể kiểm tra nhanh bằng cách yêu cầu người đó cười, giơ hai tay và nói một câu đơn giản. Nếu xuất hiện bất thường, cần gọi cấp cứu ngay.

Bạn có thể làm theo 3 bước dễ nhớ:

Bảo người bệnh cười

Quan sát xem hai bên mặt có cân đối không. Một bên miệng xệ xuống hoặc nụ cười lệch có thể là dấu hiệu cảnh báo.

Bảo người bệnh giơ hai tay

Xem thêm: Nên mua những thiết bị y tế nào trong mùa dịch?

Nếu một tay yếu, tê hoặc từ từ rơi xuống trong khi tay kia vẫn giữ được vị trí, cần đặc biệt lưu ý.

Bảo người bệnh nói một câu đơn giản

Ví dụ: “Hôm nay trời đẹp”.

Nếu họ nói ngọng bất thường, không nói được, nói sai hoặc không hiểu câu hỏi, đó là dấu hiệu cần xử lý khẩn cấp.

American Stroke Association sử dụng chính những bước kiểm tra này trong hướng dẫn B.E. FAST.

Nếu người thân chỉ bị méo miệng mà vẫn tỉnh táo thì có phải đột quỵ không?

Có thể. Không cần phải bất tỉnh mới là đột quỵ.

Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.

Một người đang bị đột quỵ vẫn có thể tỉnh táo, vẫn nói chuyện được và thậm chí vẫn tự đi lại. Nhưng nếu đột nhiên xuất hiện méo miệng, yếu một bên tay hoặc nói khó, vẫn cần được đánh giá cấp cứu.

WHO cho biết các triệu chứng đột quỵ có thể bao gồm yếu mặt, tay hoặc chân, thường ở một bên cơ thể; khó nói hoặc hiểu lời; khó nhìn; chóng mặt và mất thăng bằng.

Vì vậy, đừng lấy việc “vẫn tỉnh” làm lý do để loại trừ đột quỵ.

Dấu hiệu đột quỵ ở người lớn tuổi có khác người trẻ không?

Các dấu hiệu cảnh báo chính không nhất thiết khác nhau theo tuổi. Người trẻ hay người lớn tuổi đều có thể xuất hiện méo mặt, yếu tay chân, nói khó, thay đổi thị lực hoặc mất thăng bằng đột ngột.

American Stroke Association lưu ý rằng đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào.

Tuy nhiên, trong thực tế, người lớn tuổi có thể dễ bị bỏ qua triệu chứng vì gia đình nghĩ đó là:

Chóng mặt do tuổi tác.
Đi đứng không vững.
Mệt mỏi.
Nói chậm.
Hay quên.
Huyết áp thay đổi.

Nếu những biểu hiện này mới xuất hiện hoặc đột nhiên nặng lên, không nên tự quy cho tuổi tác.

Chóng mặt, đau đầu và buồn nôn có phải dấu hiệu đột quỵ không?

Có thể, nhưng chóng mặt hoặc đau đầu đơn thuần không đủ để kết luận là đột quỵ.

Điều đáng quan tâm hơn là chúng có xuất hiện đột ngột và đi kèm những dấu hiệu thần kinh khác hay không.

Ví dụ:

Chóng mặt đột ngột + đi không vững.
Chóng mặt + nhìn đôi.
Đau đầu dữ dội bất thường + yếu một bên người.
Đau đầu + nói khó hoặc lú lẫn.

CDC liệt kê chóng mặt, mất thăng bằng, thay đổi thị lực, yếu hoặc tê mặt/tay/chân, khó nói và đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân trong các dấu hiệu đột quỵ cần được xử lý khẩn cấp.

Vì vậy, nếu chỉ hơi đau đầu sau một ngày làm việc căng thẳng thì không thể nói đó là đột quỵ. Nhưng một cơn đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột và khác hẳn bình thường thì không nên chủ quan.

Nếu dấu hiệu đột quỵ tự hết sau vài phút thì có cần đi viện không?

Có. Triệu chứng biến mất không có nghĩa là mọi nguy hiểm đã qua.

Một khả năng cần được bác sĩ đánh giá là cơn thiếu máu não thoáng qua, hay TIA. Người dân đôi khi gọi là “đột quỵ nhẹ” hoặc “đột quỵ thoáng qua”.

Xem thêm: Chi Tiết Chính Sách Bảo Hành Microlife BP B1 AFIB Mới Nhất

TIA có thể gây những triệu chứng giống đột quỵ nhưng chúng biến mất sau một thời gian. CDC cảnh báo rằng việc triệu chứng tự hết không có nghĩa là có thể bỏ qua; TIA có thể là dấu hiệu của một tình trạng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế.

American Stroke Association cũng khuyến cáo không nên bỏ qua các dấu hiệu dù chúng đã biến mất.

Vì vậy, câu “hết rồi thì chắc không sao” không nên được dùng để tự trấn an trong tình huống này.

Khi thấy dấu hiệu đột quỵ thì nên làm gì ngay?

Việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu và ghi nhớ thời điểm các triệu chứng bắt đầu. Đừng mất thời gian thử nhiều cách xử lý tại nhà.

Nếu nghi ngờ đột quỵ:

Gọi cấp cứu ngay.
Ghi lại thời điểm người bệnh bắt đầu có triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng họ còn bình thường.
Giữ người bệnh ở tư thế an toàn.
Không tự ý cho uống thuốc.
Không cố cho ăn hoặc uống nếu người bệnh khó nuốt hoặc nói khó.
Không chờ triệu chứng tự biến mất.
Làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.

CDC nhấn mạnh rằng mỗi phút đều quan trọng và khuyến cáo gọi cấp cứu thay vì tự lái xe đưa người bệnh đến bệnh viện, vì nhân viên y tế có thể bắt đầu hỗ trợ trên đường đi.

WHO cũng khuyến cáo khi nghi ngờ đột quỵ cần được xử lý như một cấp cứu y tế và chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI được thực hiện càng sớm càng tốt.

Có nên đo huyết áp ngay khi thấy dấu hiệu đột quỵ không?

Bạn có thể đo huyết áp nếu có điều kiện và việc đó không làm trì hoãn cấp cứu. Nhưng đừng dùng kết quả huyết áp để quyết định có gọi cấp cứu hay không.

Ví dụ, người thân đột nhiên méo miệng và yếu tay. Bạn đo được huyết áp cao hoặc thấp đều không thể tự mình xác định đó có phải đột quỵ hay không.

Lúc này, triệu chứng thần kinh đột ngột mới là điều cần đặc biệt chú ý.

Nếu gia đình đang theo dõi huyết áp thường xuyên, một máy như Microlife B1 Afib có thể được dùng để đo và ghi nhận huyết áp tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Nhưng máy đo huyết áp không thay thế việc đánh giá cấp cứu khi người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.

Nói dễ hiểu: máy giúp bạn theo dõi huyết áp; nó không phải thiết bị để xác nhận một người đang bị đột quỵ.

Huyết áp cao có liên quan gì đến dấu hiệu đột quỵ không?

Có. Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ.

WHO cho biết phần lớn gánh nặng đột quỵ liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, trong đó có tăng huyết áp, hút thuốc, cholesterol LDL cao, chế độ ăn nhiều muối, đường huyết cao, thừa cân và ít vận động.

Điều này giải thích tại sao người có tăng huyết áp thường được khuyên theo dõi huyết áp định kỳ.

Xem thêm: Tụt huyết áp nên kiêng ăn gì? Các thực phẩm có tác dụng hạ huyết áp và những lưu ý khi áp dụng chế độ dinh dưỡng

Nếu bác sĩ yêu cầu đo tại nhà, bạn có thể dùng máy đo huyết áp phù hợp, chẳng hạn máy đo huyết áp B1 Afib của Microlife, rồi ghi lại kết quả để trao đổi trong những lần khám sau.

Nhưng cần nhớ một điều: huyết áp cao không đồng nghĩa người đó đang bị đột quỵ, và huyết áp bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn đột quỵ.

Có thể phòng ngừa đột quỵ bằng cách theo dõi huyết áp không?

Theo dõi huyết áp là một phần của việc quản lý nguy cơ, nhưng không phải biện pháp duy nhất.

WHO cho biết nhiều yếu tố nguy cơ đột quỵ có thể thay đổi được. Vì vậy, bên cạnh kiểm soát huyết áp, cần chú ý đến hút thuốc, chế độ ăn, vận động, cân nặng, đường huyết và cholesterol.

Nếu bạn đang chăm sóc bố mẹ hoặc người lớn tuổi trong nhà, có thể hình thành một thói quen đơn giản:

Đo huyết áp theo lịch bác sĩ hướng dẫn.
Ghi lại kết quả.
Uống thuốc đúng đơn nếu đang điều trị.
Hạn chế ăn quá mặn.
Vận động phù hợp.
Không hút thuốc.
Khám định kỳ.
Học cách nhận biết B.E. FAST.

Như vậy, khi xảy ra tình huống bất thường, gia đình sẽ dễ nhận ra thay đổi hơn thay vì chỉ dựa vào cảm giác “hôm nay thấy hơi mệt”.

Nếu chỉ có một dấu hiệu đột quỵ thì có cần gọi cấp cứu không?

Có. Một dấu hiệu đột quỵ xuất hiện đột ngột cũng đủ để bạn cần hành động nhanh.

Bạn không cần đợi đủ cả méo miệng, yếu tay và nói khó.

American Stroke Association khuyến cáo gọi cấp cứu khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu B.E. FAST nào, kể cả khi triệu chứng sau đó biến mất.

Ví dụ, một người đang bình thường nhưng đột nhiên:

“Tay trái của mẹ yếu hẳn, không cầm được ly nước.”

Chỉ riêng thay đổi đó đã đáng để xử lý khẩn cấp, đặc biệt nếu xuất hiện rất đột ngột.

Không nên chờ đến khi người bệnh ngã xuống hoặc bất tỉnh mới hành động.

FAQ: Những câu hỏi thường gặp về dấu hiệu đột quỵ

Dấu hiệu đột quỵ có xuất hiện đột ngột không?

Có. Nhiều dấu hiệu đột quỵ xuất hiện rất đột ngột, như yếu hoặc tê một bên người, méo mặt, nói khó, thay đổi thị lực, chóng mặt hoặc mất thăng bằng.

Dấu hiệu đột quỵ nhẹ có tự hết không?

Có thể có trường hợp triệu chứng biến mất, chẳng hạn TIA. Nhưng không nên xem đó là “không sao”. TIA cần được đánh giá y tế vì có thể cảnh báo nguy cơ đột quỵ tiếp theo.

Dấu hiệu đột quỵ ở phụ nữ có khác nam giới không?

Các dấu hiệu điển hình vẫn gồm yếu hoặc tê, méo mặt, khó nói, thay đổi thị lực và mất thăng bằng. Khi có triệu chứng đột ngột, phụ nữ cũng cần được đánh giá cấp cứu như nam giới.

Đo huyết áp có phát hiện được đột quỵ không?

Không. Máy đo huyết áp giúp theo dõi huyết áp, nhưng không thể tự xác định một người có đang bị đột quỵ hay không. Khi có dấu hiệu thần kinh đột ngột, cần ưu tiên cấp cứu.

Dấu hiệu đột quỵ nào cần nhớ nhất?

Hãy nhớ B.E. FAST: mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo mặt, yếu tay, nói khó và T – Time, tức là hành động gọi cấp cứu ngay.

Điều quan trọng nhất: nếu bạn hoặc người bên cạnh đột nhiên méo miệng, yếu/tê một bên tay chân, nói khó, nhìn bất thường hoặc mất thăng bằng, đừng cố tự chẩn đoán bằng máy đo huyết áp. Hãy gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu. Mỗi phút đều có ý nghĩa trong điều trị đột quỵ.

Microlife – Công nghệ Thụy Sĩ Chuẩn vàng sức khỏe

Hotline: 0972 597 600 để được chuyên gia tư vấn miễn phí.

Địa chỉ: Microlife Việt Nam – 89 Trần Văn Dư, Phường Tân Bình, TPHCM

Đặt hàng chính hãng và nhận ưu đãi tại: https://microlife.com.vn/danh-muc/thiet-bi-gia-dinh/may-do-huyet-ap/

NỘI DUNG LIÊN QUAN