Đột quỵ là gì và làm sao nhận biết sớm để xử lý kịp thời?

Mục lục

Nếu bạn đang hỏi “đột quỵ là gì?” vì trong nhà có người lớn tuổi, người bị cao huyết áp hoặc thường xuyên chóng mặt, thì điều quan trọng không chỉ là hiểu khái niệm. Bạn cần biết dấu hiệu nào phải gọi cấp cứu, vì sao huyết áp liên quan đến đột quỵ và có thể phòng ngừa như thế nào.

Theo WHO, năm 2021 có khoảng 11,9 triệu ca đột quỵ mới trên toàn cầu, và khoảng 93,8 triệu người đang sống với hậu quả của đột quỵ. WHO cũng xác định tăng huyết áp là yếu tố đóng góp hàng đầu vào nguy cơ đột quỵ.

Đột quỵ là gì, có phải cứ ngã xuống bất tỉnh mới gọi là đột quỵ không?

Không. Đột quỵ có thể xảy ra rất đột ngột nhưng không phải lúc nào người bệnh cũng bất tỉnh. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ có méo miệng, yếu một tay, nói khó hoặc nhìn mờ.

Về cơ bản, đột quỵ xảy ra khi máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn do tắc nghẽn hoặc chảy máu. Khi não không nhận đủ oxy và chất dinh dưỡng, tế bào não có thể bị tổn thương nhanh chóng. Đây là lý do đột quỵ được xem là một cấp cứu y tế.

Có hai dạng chính:

Đột quỵ thiếu máu não: một mạch máu bị tắc, thường liên quan đến cục máu đông.
Đột quỵ xuất huyết não: một mạch máu bị vỡ và gây chảy máu trong não.

Ngoài ra còn có cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA). Các triệu chứng có thể giống đột quỵ nhưng thường biến mất sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, TIA vẫn cần được đánh giá y tế vì có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ.

Nếu đang bình thường mà đột nhiên méo miệng, yếu tay thì có phải dấu hiệu đột quỵ không?

Có thể. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, hãy coi đó là tình huống cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Một cách dễ nhớ là kiểm tra nhanh mặt – tay – lời nói – thời gian:

Mặt: yêu cầu người bệnh cười. Một bên mặt có bị xệ xuống không?
Tay: yêu cầu giơ cả hai tay. Một bên có yếu hoặc rơi xuống không?
Lời nói: yêu cầu nói một câu đơn giản. Có bị nói đớ, nói khó hoặc nói không rõ không?
Thời gian: nếu có dấu hiệu bất thường, cần xử lý cấp cứu ngay, không chờ xem có tự hết hay không.

Xem thêm: Lý do tại sao ngủ dậy phải đợi 30 phút mới tắm?

WHO cũng liệt kê các dấu hiệu như méo mặt, yếu tay, nói khó, mất thăng bằng hoặc mất thị lực đột ngột là những biểu hiện có thể gặp khi đột quỵ.

Điểm cần nhớ là đừng chờ người bệnh bất tỉnh mới gọi cấp cứu.

Tại sao cao huyết áp lại liên quan đến đột quỵ?

Cao huyết áp kéo dài làm tăng áp lực lên thành mạch. Theo thời gian, tình trạng này có thể góp phần làm tổn thương mạch máu và làm tăng nguy cơ các biến cố tim mạch, trong đó có đột quỵ.

WHO cho biết người bị tăng huyết áp có nguy cơ đột quỵ gần gấp 3 lần so với người không bị tăng huyết áp.

Điều đáng nói là tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng. Một người có thể cảm thấy hoàn toàn bình thường nhưng huyết áp vẫn cao. Vì vậy, đo huyết áp định kỳ có giá trị trong việc phát hiện và theo dõi tình trạng này.

Đây cũng là lý do nếu gia đình có người lớn tuổi hoặc đang được bác sĩ theo dõi huyết áp, một chiếc máy đo huyết áp tại nhà có thể khá hữu ích.

Có nên đo huyết áp tại nhà để phòng ngừa đột quỵ không?

Có, đặc biệt nếu bạn đang được bác sĩ yêu cầu theo dõi huyết áp hoặc đã có tăng huyết áp. Nhưng máy đo huyết áp không thể dự đoán chính xác “hôm nay có bị đột quỵ hay không”.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, theo dõi huyết áp tại nhà là một công cụ quan trọng trong quản lý tăng huyết áp. Hướng dẫn AHA/ACC năm 2025 cũng nhấn mạnh vai trò của đo huyết áp tại nhà kết hợp với theo dõi và điều trị theo chuẩn.

Trong sinh hoạt thực tế, máy đo huyết áp B1 Afib của Microlife có thể được đặt trong nhà để người cần theo dõi huyết áp chủ động kiểm tra theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu gia đình đang quan tâm đến nguy cơ đột quỵ, điều quan trọng là dùng máy đúng cách và ghi lại kết quả để trao đổi với bác sĩ, thay vì chỉ nhìn một lần đo rồi tự kết luận.

Đặc biệt, chữ Afib trên thiết bị không có nghĩa là máy có thể chẩn đoán mọi nguyên nhân gây đột quỵ. Nó liên quan đến việc hỗ trợ phát hiện dấu hiệu nhịp tim không đều trong quá trình đo. Nếu máy cảnh báo bất thường, người dùng vẫn cần được nhân viên y tế đánh giá.

Đo huyết áp ở nhà thế nào để kết quả đáng tin hơn?

Nếu bạn vừa uống cà phê, vừa tập thể dục xong hoặc đang căng thẳng rồi đo ngay, kết quả có thể không phản ánh đúng huyết áp lúc nghỉ.

Bạn có thể thực hiện theo cách đơn giản sau:

Ngồi nghỉ yên khoảng 5 phút trước khi đo.
Ngồi tựa lưng, hai chân đặt trên sàn.
Không nói chuyện trong lúc đo.
Đặt cánh tay ở vị trí phù hợp, thư giãn.
Đeo vòng bít đúng kích thước và đúng vị trí.
Nếu kết quả cao bất thường, có thể nghỉ thêm rồi đo lại theo hướng dẫn.

AHA nhấn mạnh rằng kỹ thuật đo và thiết bị phù hợp đều ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả.

Xem thêm: Rối loạn nhịp tim do stress và lo: Có mối liên hệ như thế nào?

Vì vậy, với người lớn tuổi, việc chọn một thiết bị dễ thao tác và hình thành thói quen đo đúng giờ thường thực tế hơn việc mua máy nhưng chỉ sử dụng khi thấy chóng mặt.

Huyết áp bao nhiêu thì có nguy cơ đột quỵ?

Không có một con số duy nhất có thể nói rằng “đến mức này là chắc chắn bị đột quỵ”. Nguy cơ phụ thuộc vào nhiều yếu tố và cần được đánh giá trong bối cảnh sức khỏe của từng người.

Tuy nhiên, nếu huyết áp trên 180/120 mmHg, AHA xem đây là mức tăng huyết áp nghiêm trọng cần được kiểm tra lại sau ít nhất 1 phút. Nếu vẫn cao, cách xử lý tiếp theo phụ thuộc vào việc người bệnh có triệu chứng cấp tính hay không.

Nếu mức huyết áp này đi kèm yếu hoặc tê, khó nói, thay đổi thị lực, đau ngực, khó thở hoặc các triệu chứng bất thường mới xuất hiện, cần tìm kiếm cấp cứu ngay.

Quan trọng hơn, không nên tự dùng thuốc hạ huyết áp hoặc tự điều chỉnh liều thuốc chỉ vì một lần đo cao.

Người trẻ có bị đột quỵ không hay chỉ người già mới cần lo?

Người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ. Tuổi cao là một yếu tố nguy cơ, nhưng không phải điều kiện bắt buộc.

WHO liệt kê nhiều yếu tố liên quan đến nguy cơ đột quỵ như tăng huyết áp, hút thuốc, cholesterol cao, tiểu đường, thừa cân, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và sử dụng rượu bia có hại.

Vì vậy, câu hỏi “tôi còn trẻ thì có cần quan tâm đến đột quỵ không?” không nên được trả lời đơn giản là “không”.

Nếu một người trẻ có huyết áp cao kéo dài, hút thuốc, ít vận động hoặc có các bệnh lý tim mạch, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ vẫn rất quan trọng.

Có cách nào phòng ngừa đột quỵ từ những việc làm hằng ngày không?

Có. Phòng ngừa tập trung rất nhiều vào việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được.

WHO khuyến nghị kiểm soát huyết áp, không hút thuốc, duy trì chế độ ăn cân bằng, hạn chế muối, vận động thường xuyên và kiểm soát các bệnh như tiểu đường, rối loạn lipid máu và rung nhĩ. WHO cũng khuyến nghị người trưởng thành hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần.

Bạn có thể bắt đầu từ những việc khá đơn giản:

Đo và theo dõi huyết áp nếu thuộc nhóm cần theo dõi.
Uống thuốc đúng chỉ định nếu bác sĩ đã kê.
Hạn chế đồ ăn quá mặn.
Không hút thuốc.
Hạn chế rượu bia.
Vận động đều đặn.
Giữ cân nặng hợp lý.
Kiểm soát đường huyết và cholesterol nếu có bất thường.
Đi khám khi xuất hiện triệu chứng bất thường.

Nói đơn giản, phòng đột quỵ không phải chỉ là mua một chiếc máy đo huyết áp. Máy giúp bạn biết con số huyết áp; còn kiểm soát nguy cơ cần cả thói quen sống và hướng dẫn điều trị phù hợp.

Nếu nghi ngờ người thân bị đột quỵ thì có nên cho uống thuốc hoặc tự hạ huyết áp trước không?

Không nên tự xử lý bằng thuốc tại nhà khi chưa có hướng dẫn y tế.

Nếu người thân đột ngột méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, mất thăng bằng hoặc thay đổi thị lực, ưu tiên là gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Xem thêm: Chỉ số SPO2 bình thường là bao nhiêu? SPO2 là gì?

Lý do là đột quỵ có thể do tắc mạch hoặc xuất huyết não. Hai tình huống này không giống nhau và cách điều trị cũng khác nhau. WHO nhấn mạnh việc chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI cần được thực hiện sớm khi nghi ngờ đột quỵ.

Vì vậy, đừng cố đo đi đo lại huyết áp quá nhiều lần để “xác nhận” rồi mới đưa đi viện. Nếu có dấu hiệu thần kinh xuất hiện đột ngột, thời gian xử lý rất quan trọng.

Máy đo huyết áp B1 Afib có thay thế việc đi khám để phòng đột quỵ không?

Không. Máy đo huyết áp tại nhà chỉ là công cụ theo dõi, không thay thế bác sĩ và cũng không thể xác định một người có đang bị đột quỵ hay không.

Nếu gia đình cần theo dõi huyết áp thường xuyên, Microlife B1 Afib có thể được sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày theo đúng hướng dẫn. Điểm quan trọng là tạo thành thói quen: đo đúng tư thế, ghi nhận kết quả và mang thông tin đó khi đi khám.

Nếu đang dùng máy mà xuất hiện một kết quả bất thường, đừng chỉ nhìn vào một con số. AHA lưu ý rằng một lần đo cao đơn lẻ chưa đủ để tự kết luận; nên đo lại đúng cách và trao đổi với nhân viên y tế khi cần.

Và nếu đồng thời xuất hiện yếu liệt, nói khó, méo miệng, mất thị lực hoặc các dấu hiệu thần kinh đột ngột, hãy ưu tiên cấp cứu thay vì tiếp tục theo dõi bằng máy tại nhà.

FAQ: Những câu hỏi thường gặp khi tìm “đột quỵ là gì?”

Đột quỵ là gì và có chữa được không?

Đột quỵ là tình trạng dòng máu lên não bị tắc hoặc mạch máu não bị vỡ. Khả năng hồi phục phụ thuộc vào loại đột quỵ, vùng não bị ảnh hưởng, mức độ tổn thương và tốc độ điều trị. Cấp cứu càng sớm càng quan trọng.

Đột quỵ có dấu hiệu báo trước không?

Một số người có thể trải qua TIA với triệu chứng giống đột quỵ nhưng hết nhanh. Tuy nhiên, không phải mọi ca đột quỵ đều có dấu hiệu báo trước rõ ràng. Khi có triệu chứng thần kinh đột ngột, cần được đánh giá y tế ngay.

Cao huyết áp có phải nguyên nhân duy nhất gây đột quỵ không?

Không. Cao huyết áp là yếu tố nguy cơ rất quan trọng nhưng còn nhiều yếu tố khác như hút thuốc, cholesterol cao, tiểu đường, béo phì, ít vận động, chế độ ăn không lành mạnh và một số bệnh tim mạch.

Đo huyết áp tại nhà có giúp giảm nguy cơ đột quỵ không?

Đo huyết áp không trực tiếp ngăn một cơn đột quỵ. Nhưng theo dõi huyết áp tại nhà có thể hỗ trợ phát hiện và quản lý tăng huyết áp, một yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ.

Người bình thường có cần mua máy đo huyết áp không?

Không phải ai cũng bắt buộc phải có máy đo tại nhà. Nhưng thiết bị có thể hữu ích với người đang theo dõi tăng huyết áp, người được bác sĩ yêu cầu đo tại nhà hoặc gia đình có người cần theo dõi huyết áp thường xuyên. Quan trọng là sử dụng thiết bị đúng kỹ thuật và không tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa trên vài lần đo.

Tóm lại: Khi tìm hiểu “đột quỵ là gì”, điều quan trọng nhất không chỉ là nhớ định nghĩa. Hãy nhớ hai việc: nhận biết sớm các dấu hiệu thần kinh đột ngột và kiểm soát huyết áp lâu dài. Nếu có người thân thuộc nhóm nguy cơ, việc theo dõi huyết áp tại nhà bằng thiết bị phù hợp như Microlife B1 Afib, kết hợp khám và điều trị theo hướng dẫn chuyên môn, có thể giúp quản lý một yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ.

Microlife – Công nghệ Thụy Sĩ Chuẩn vàng sức khỏe

Hotline: 0972 597 600 để được chuyên gia tư vấn miễn phí.

Địa chỉ: Microlife Việt Nam – 89 Trần Văn Dư, Phường Tân Bình, TPHCM

Đặt hàng chính hãng và nhận ưu đãi tại: https://microlife.com.vn/danh-muc/thiet-bi-gia-dinh/may-do-huyet-ap/

NỘI DUNG LIÊN QUAN