Huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường là bệnh gì, có đáng lo không?

Mục lục

Bạn đo huyết áp và thấy 150/80 mmHg. Số trên cao, nhưng số dưới vẫn bình thường. Nhiều người lúc này sẽ nghĩ: “Vậy mình có bị cao huyết áp không, hay chỉ là huyết áp hơi dao động?”

Câu trả lời là: có thể đây là tăng huyết áp tâm thu đơn độc, một dạng tăng huyết áp mà số tâm thu tăng nhưng tâm trương vẫn dưới 90 mmHg.

Trả lời nhanh: Huyết áp tâm thu cao nhưng tâm trương bình thường có thể là tăng huyết áp tâm thu đơn độc.

WHO hiện định nghĩa tăng huyết áp ở người lớn khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, được xác nhận qua các lần đo vào những ngày khác nhau.

Huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường là bệnh gì?

Nếu số tâm thu thường xuyên từ 140 mmHg trở lên, trong khi số tâm trương vẫn dưới 90 mmHg, tình trạng này thường được gọi là tăng huyết áp tâm thu đơn độc.

Ví dụ, bạn đo được:

145/78 mmHg
150/82 mmHg
160/85 mmHg

Trong cả ba trường hợp, số tâm thu cao nhưng tâm trương chưa đạt 90 mmHg.

Điều quan trọng là đừng nhìn riêng số dưới rồi kết luận “huyết áp bình thường”. Khi đánh giá huyết áp, chỉ cần một trong hai chỉ số đạt ngưỡng cao thì vẫn có thể được xếp vào tăng huyết áp nếu tình trạng này được xác nhận đúng cách.

Một tài liệu hướng dẫn của WHO cũng định nghĩa tăng huyết áp tâm thu đơn độc là tâm thu ≥140 mmHg và tâm trương <90 mmHg.

Tại sao số trên cao mà số dưới vẫn bình thường?

Có một lý do khá dễ hiểu: động mạch thay đổi theo tuổi.

Khi tim co bóp, máu được đẩy vào động mạch và tạo ra huyết áp tâm thu. Khi tim giãn ra giữa hai nhịp, đó là huyết áp tâm trương. Theo thời gian, thành động mạch có xu hướng trở nên cứng hơn. Khi đó, huyết áp lúc tim co bóp có thể tăng rõ hơn, trong khi huyết áp lúc tim nghỉ không nhất thiết tăng tương ứng.

Đây là một trong những lý do tăng huyết áp tâm thu đơn độc thường gặp hơn ở người lớn tuổi. Tài liệu WHO ghi nhận huyết áp tâm thu có xu hướng tiếp tục tăng theo tuổi, trong khi huyết áp tâm trương thường tăng đến khoảng tuổi 50 rồi có xu hướng ổn định hoặc giảm về sau.

Nói đơn giản hơn, bạn có thể hình dung như thế này:

Tim vẫn bơm máu bình thường → nhưng mạch máu kém đàn hồi → áp lực lúc tim co bóp tăng → số tâm thu tăng.

Vì vậy, tình trạng này không nên được xem đơn giản là “số trên hơi cao một chút”.

Xem thêm: Biểu hiện của sốt xuất huyết ở trẻ em: Làm thế nào để nhận biết?

Người trẻ bị huyết áp tâm thu cao nhưng tâm trương bình thường có sao không?

Có thể xảy ra, nhưng không nên tự kết luận nguyên nhân chỉ dựa vào một lần đo.

Tăng huyết áp tâm thu đơn độc thường được chú ý nhiều ở người trung niên và lớn tuổi. Tuy nhiên, người trẻ cũng có thể xuất hiện kiểu huyết áp này.

Một lần đo 145/75 mmHg chưa đủ để khẳng định bạn mắc bệnh.

Ví dụ, bạn vừa:

Uống cà phê.
Hút thuốc.
Tập thể dục.
Căng thẳng.
Thiếu ngủ.
Nói chuyện trong lúc đo.
Đo khi chưa ngồi nghỉ đủ.

Những yếu tố này có thể làm huyết áp thay đổi tạm thời.

WHO khuyến cáo chẩn đoán tăng huyết áp cần dựa trên các lần đo được thực hiện đúng và xác nhận ở những thời điểm khác nhau, thay vì chỉ dựa vào một kết quả đơn lẻ. Vì vậy, nếu bạn còn trẻ và thường xuyên thấy kiểu 150/80, 145/75 hoặc 155/85, hãy ghi lại các kết quả và trao đổi với bác sĩ thay vì tự cho rằng đó chỉ là “huyết áp cao do cơ địa”.

Huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường có nguy hiểm không?

Có thể nguy hiểm nếu tình trạng này kéo dài và không được kiểm soát.

Điểm dễ nhầm là người bệnh thường thấy số tâm trương vẫn đẹp nên nghĩ rằng huyết áp của mình không có vấn đề.

Nhưng huyết áp tâm thu tăng kéo dài vẫn tạo thêm áp lực lên thành mạch và hệ tim mạch.

WHO cho biết tăng huyết áp là một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim, đột quỵ và bệnh thận. Đáng chú ý, nhiều người bị tăng huyết áp không có triệu chứng rõ ràng.

Nói cách khác, không đau đầu, không chóng mặt không có nghĩa là huyết áp đang an toàn.

Một ví dụ khá điển hình là người 65-70 tuổi đo huyết áp tại nhà nhiều ngày liên tiếp quanh mức 155/80 mmHg. Họ vẫn sinh hoạt bình thường, không thấy khó chịu gì.

Nhưng chính kiểu tăng kéo dài như vậy mới cần được đánh giá.

Nghiên cứu SHEP trên 4.736 người từ 60 tuổi trở lên có tăng huyết áp tâm thu đơn độc cho thấy điều trị hạ huyết áp làm giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch.

Huyết áp 150/80 hoặc 160/85 có phải cao huyết áp không?

Nếu những mức này lặp lại nhiều lần khi đo đúng cách, chúng cần được đánh giá như tình trạng huyết áp cao, dù số tâm trương vẫn dưới 90 mmHg.

Có thể hiểu nhanh:

Kết quả đo	Nhận xét
120/80 mmHg	Không thuộc tăng huyết áp theo ngưỡng WHO
135/80 mmHg	Tâm thu cao hơn mức lý tưởng nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán WHO
145/80 mmHg	Có thể thuộc tăng huyết áp tâm thu đơn độc nếu được xác nhận
150/85 mmHg	Cần theo dõi và đánh giá nếu lặp lại
160/80 mmHg	Tâm thu tăng rõ, cần được đánh giá y tế
180/85 mmHg	Tâm thu rất cao, cần đánh giá kịp thời, đặc biệt nếu có triệu chứng

Theo WHO, ngưỡng tăng huyết áp ở người lớn là ≥140 mmHg tâm thu và/hoặc ≥90 mmHg tâm trương, khi được xác nhận ở các ngày khác nhau.

Vì vậy, đừng nghĩ 160/80 “không sao vì số dưới chỉ 80”.

Tại sao càng lớn tuổi càng dễ bị huyết áp tâm thu cao?

Một trong những nguyên nhân chính là độ đàn hồi của động mạch giảm theo tuổi.

Khi động mạch còn đàn hồi tốt, thành mạch có thể giãn ra phần nào khi tim bơm máu. Khi mạch cứng hơn, áp lực do mỗi nhịp tim tạo ra có thể tăng lên.

Đó cũng là lý do tăng huyết áp tâm thu đơn độc thường gặp ở người lớn tuổi. WHO từng ghi nhận dạng tăng huyết áp này đặc biệt phổ biến sau tuổi 50.

Xem thêm: Tăng huyết áp nguyên phát: Nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và điều trị sao cho hiệu quả

Tuy nhiên, tuổi tác không phải nguyên nhân duy nhất.

Các yếu tố như:

Ăn quá nhiều muối.
Thừa cân.
Ít vận động.
Uống nhiều rượu.
Hút thuốc.
Tiền sử gia đình.
Một số bệnh lý hoặc thuốc đang sử dụng.

cũng có thể góp phần làm huyết áp tăng. WHO liệt kê tuổi cao, di truyền, thừa cân/béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và uống rượu là những yếu tố liên quan đến tăng huyết áp.

Khi huyết áp tâm thu cao mà tâm trương bình thường thì nên làm gì?

Việc đầu tiên là đừng vội uống thêm thuốc hoặc tự điều chỉnh thuốc chỉ vì một kết quả đo.

Bạn nên kiểm tra lại xem mình đo đúng chưa.

Hãy ngồi nghỉ yên vài phút. Lưng tựa vào ghế, hai chân đặt trên sàn. Tay đặt ngang mức tim. Vòng bít phải vừa với bắp tay.

Sau đó đo lại và ghi kết quả.

Nếu bạn thường xuyên thấy tâm thu từ 140 mmHg trở lên, hãy ghi nhật ký huyết áp trong nhiều ngày và mang kết quả cho bác sĩ.

WHO cũng khuyến nghị việc đo huyết áp ngoài cơ sở y tế có thể hỗ trợ xác nhận chẩn đoán khi phù hợp.

Đo huyết áp tại nhà có cần thiết không?

Có, đặc biệt nếu bạn đang theo dõi huyết áp thường xuyên.

Ví dụ, nếu sáng nào bạn cũng đo được khoảng 150/80 nhưng khi đến phòng khám lại có kết quả khác, bác sĩ sẽ có thêm thông tin để đánh giá.

Trong trường hợp này, máy đo huyết áp Microlife B1 AFIB có thể được dùng như một công cụ theo dõi tại nhà.

Model này có SmartMAM, hỗ trợ thực hiện các phép đo liên tiếp và đưa ra kết quả trung bình. Máy cũng có AFIBsens để hỗ trợ sàng lọc dấu hiệu rung nhĩ trong lúc đo, cùng chức năng phát hiện nhịp tim không đều.

Điểm cần nhớ là B1 AFIB không thay thế việc bác sĩ chẩn đoán bệnh. Chức năng AFIB chỉ hỗ trợ sàng lọc dấu hiệu rung nhĩ; nếu có cảnh báo bất thường, người dùng vẫn cần được đánh giá y tế phù hợp.

Nếu bạn đang dùng máy tại nhà, điều quan trọng không phải là “đo một lần thấy bao nhiêu”, mà là nhìn xu hướng huyết áp qua nhiều ngày.

Có phải huyết áp tâm thu càng cao thì càng dễ bị đột quỵ không?

Huyết áp cao kéo dài là một yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ.

Điều này không có nghĩa cứ một lần đo 150/80 là bạn sẽ bị đột quỵ. Rủi ro còn phụ thuộc vào tuổi, bệnh tim mạch, tiểu đường, hút thuốc, cholesterol và nhiều yếu tố khác.

Nhưng nếu huyết áp tâm thu thường xuyên cao mà không được kiểm soát, nguy cơ tim mạch có thể tăng.

WHO xác định tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim và đột quỵ.

Đó là lý do người có huyết áp tâm thu cao kéo dài không nên chờ đến lúc xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra.

Huyết áp tâm thu cao bao nhiêu thì cần đi khám ngay?

Không nên chỉ nhìn vào con số mà bỏ qua triệu chứng.

Nếu huyết áp tăng rất cao kèm đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, nói khó, thay đổi thị lực, lú lẫn hoặc các triệu chứng bất thường nghiêm trọng, cần tìm kiếm cấp cứu y tế ngay.

Còn nếu bạn không có triệu chứng nhưng liên tục đo thấy huyết áp rất cao, hãy liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Đặc biệt, đừng tự tăng liều thuốc huyết áp vì thấy một lần đo cao.

Làm sao biết huyết áp tâm thu cao là thật hay chỉ do đo sai?

Bạn có thể bắt đầu bằng một quy trình rất đơn giản.

Xem thêm: Vì sao nên đo huyết áp hàng ngày là điều cần thiết?

Trước khi đo:

Tránh vận động mạnh ngay trước khi đo.
Không hút thuốc hoặc uống cà phê sát thời điểm đo.
Ngồi nghỉ yên vài phút.
Không nói chuyện trong lúc đo.

Khi đo:

Ngồi tựa lưng.
Hai chân đặt trên sàn.
Không bắt chéo chân.
Đặt cánh tay ngang mức tim.
Quấn vòng bít đúng vị trí.
Không nói chuyện.

Sau đó ghi lại ngày, giờ, tâm thu, tâm trương và nhịp tim.

Nếu sử dụng Microlife B1 AFIB, bạn có thể tận dụng bộ nhớ của máy để theo dõi các kết quả đã đo. Phiên bản B1 AFIB được Microlife công bố có bộ nhớ 30 kết quả và chức năng hiển thị giá trị trung bình.

Huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường có cần uống thuốc không?

Không thể quyết định chỉ từ một con số huyết áp.

Nếu bác sĩ xác nhận bạn bị tăng huyết áp, việc có cần dùng thuốc hay không còn phụ thuộc vào mức huyết áp, nguy cơ tim mạch tổng thể, bệnh đi kèm và các yếu tố khác.

WHO khuyến nghị điều trị thuốc cho người có chẩn đoán tăng huyết áp được xác nhận với tâm thu ≥140 mmHg hoặc tâm trương ≥90 mmHg, bên cạnh các biện pháp thay đổi lối sống phù hợp.

Vì vậy, nếu bạn đang uống thuốc huyết áp mà thấy một lần 130/70 hoặc 150/80, đừng tự ý ngừng hoặc tăng thuốc.

Hãy để bác sĩ xem cả quá trình theo dõi.

Người bị huyết áp tâm thu cao nên thay đổi gì trong sinh hoạt?

Không cần biến cuộc sống thành một danh sách kiêng khem quá phức tạp.

Bạn có thể bắt đầu từ những việc dễ làm nhất:

Ăn nhạt hơn. Đặc biệt chú ý nước mắm, đồ muối, thực phẩm chế biến sẵn.
Vận động đều. Đi bộ, đạp xe hoặc các hoạt động phù hợp với thể trạng.
Giữ cân nặng hợp lý.
Hạn chế rượu bia và không hút thuốc.
Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng.

WHO cho biết chế độ ăn lành mạnh, giảm muối, vận động thể chất và bỏ thuốc lá có thể giúp kiểm soát huyết áp.

Quan trọng nhất vẫn là duy trì đều đặn, thay vì làm rất nghiêm trong vài ngày rồi bỏ.

FAQ: Những câu hỏi thường gặp về huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường

Huyết áp 140/80 có phải cao huyết áp không?

Nếu mức 140/80 được lặp lại và xác nhận đúng cách, tâm thu 140 mmHg đã đạt ngưỡng tăng huyết áp theo định nghĩa của WHO, dù tâm trương vẫn 80 mmHg.

Huyết áp 150/80 ở người lớn tuổi có nguy hiểm không?

150/80 là mức tâm thu cao. Nếu lặp lại thường xuyên, người lớn tuổi nên được đánh giá vì đây có thể là tăng huyết áp tâm thu đơn độc.

Huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường có phải do tim yếu không?

Không nhất thiết. Kiểu huyết áp này thường liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó có sự thay đổi độ đàn hồi của động mạch theo tuổi; không thể kết luận tim yếu chỉ từ chỉ số huyết áp.

Huyết áp 160/80 có cần đi khám không?

Nếu 160/80 lặp lại khi đo đúng cách, bạn nên được nhân viên y tế đánh giá thay vì chỉ theo dõi qua loa, dù tâm trương vẫn dưới 90 mmHg.

Máy đo huyết áp Microlife B1 AFIB có giúp theo dõi tình trạng này không?

Có. B1 AFIB có thể hỗ trợ đo huyết áp tại nhà, thực hiện các phép đo liên tiếp bằng SmartMAM và theo dõi thêm dấu hiệu rung nhĩ bằng AFIBsens; tuy nhiên máy không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Tóm lại, huyết áp tâm thu cao tâm trương bình thường nên hiểu thế nào?

Nếu bạn thường xuyên thấy số trên cao nhưng số dưới vẫn bình thường, đừng vội nghĩ rằng huyết áp của mình hoàn toàn ổn.

Đó có thể là tăng huyết áp tâm thu đơn độc, đặc biệt khi tâm thu thường xuyên từ 140 mmHg trở lên còn tâm trương dưới 90 mmHg.

Một lần đo chưa đủ để kết luận. Cách thực tế hơn là đo đúng kỹ thuật, theo dõi nhiều lần, ghi lại kết quả và trao đổi với bác sĩ nếu chỉ số tiếp tục cao.

Nếu cần theo dõi tại nhà, Microlife B1 AFIB có thể hỗ trợ bạn theo dõi huyết áp thường xuyên và cung cấp thêm chức năng sàng lọc dấu hiệu rung nhĩ trong quá trình đo. Nhưng hãy nhớ: máy giúp theo dõi và cảnh báo, không thay thế việc khám và chẩn đoán y khoa.

Microlife – Công nghệ Thụy Sĩ Chuẩn vàng sức khỏe

Hotline: 0972 597 600 để được chuyên gia tư vấn miễn phí.

Địa chỉ: Microlife Việt Nam – 89 Trần Văn Dư, Phường Tân Bình, TPHCM

Đặt hàng chính hãng và nhận ưu đãi tại: https://microlife.com.vn/danh-muc/thiet-bi-gia-dinh/may-do-huyet-ap/

NỘI DUNG LIÊN QUAN