Chưa có sản phẩm trong giỏ hàng.
Tin tức sức khỏe
Mất thị lực có liên quan đến đột quỵ: Nhận biết sớm điều trị đúng lúc
Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn cầu, với tác động nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 15 triệu ca đột quỵ, dẫn đến hơn 5 triệu ca tử vong và hàng triệu người sống với di chứng. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ mỗi năm, với tỷ lệ tử vong gần 20%. Một trong những triệu chứng đáng lo ngại của đột quỵ là mất thị lực, bao gồm nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất hoàn toàn một phần thị trường. Liệu mất thị lực có thực sự là dấu hiệu của đột quỵ? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết mối liên hệ giữa mất thị lực và đột quỵ, cách nhận biết, yếu tố nguy cơ và biện pháp phòng ngừa, dựa trên nghiên cứu khoa học và khuyến nghị từ chuyên gia tim mạch.
Mất thị lực trong đột quỵ
Mất thị lực là gì?
Mất thị lực trong bối cảnh đột quỵ là sự suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nhìn ở một hoặc cả hai mắt, thường xảy ra đột ngột và không rõ nguyên nhân. Các biểu hiện có thể bao gồm:
- Nhìn mờ: Hình ảnh trở nên không rõ nét, như nhìn qua màn sương.
- Nhìn đôi (song thị): Thấy hai hình ảnh của một vật thể, thường do mất phối hợp giữa hai mắt.
- Mất thị trường: Mất một phần tầm nhìn, ví dụ, không thấy được nửa bên trái hoặc phải của trường nhìn.
- Mù tạm thời một mắt (amaurosis fugax): Mất thị lực thoáng qua ở một mắt, giống như rèm kéo xuống, kéo dài vài giây đến vài phút.
Theo một nghiên cứu trên Stroke (2021), khoảng 15-20% bệnh nhân đột quỵ gặp các vấn đề về thị lực, với mất thị lực là một trong những dấu hiệu cảnh báo quan trọng.
Tại sao đột quỵ gây mất thị lực?
Mất thị lực xảy ra khi vùng não hoặc dây thần kinh thị giác bị tổn thương do thiếu máu hoặc chảy máu. Cụ thể:
- Vùng chẩm (occipital lobe): Là nơi xử lý thông tin thị giác. Nếu động mạch não sau (posterior cerebral artery) bị tắc hoặc vỡ, vùng chẩm thiếu máu sẽ gây mất thị lực hoặc mất thị trường.
- Thân não: Kiểm soát chuyển động mắt và phối hợp thị giác. Tổn thương ở đây có thể gây nhìn đôi hoặc mất thị lực một bên.
- Động mạch cảnh hoặc võng mạc: Tắc nghẽn động mạch cảnh trong hoặc động mạch trung tâm võng mạc có thể gây mù tạm thời một mắt, thường là dấu hiệu sớm của đột quỵ thiếu máu cục bộ.
Trong đột quỵ thiếu máu cục bộ, cục máu đông làm gián đoạn dòng máu đến các vùng này, gây triệu chứng thị giác. Trong đột quỵ xuất huyết, máu chảy ra tạo áp lực lên mô não, làm gián đoạn chức năng thị giác. Theo Neurology (2020), 70% trường hợp mất thị lực trong đột quỵ liên quan đến tổn thương ở vùng chẩm hoặc thân não.
Các biểu hiện cụ thể của mất thị lực
Người bị đột quỵ có thể gặp các triệu chứng thị giác sau:
- Mù một mắt tạm thời: Thị lực ở một mắt biến mất hoàn toàn trong vài giây đến vài phút, sau đó hồi phục. Đây là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA).
- Mất thị trường một bên (hemianopia): Không thấy được nửa trái hoặc phải của tầm nhìn ở cả hai mắt, do tổn thương vùng chẩm.
- Nhìn đôi: Thấy hai hình ảnh chồng lên nhau, thường do tổn thương dây thần kinh vận nhãn ở thân não.
- Nhìn mờ đột ngột: Tầm nhìn trở nên không rõ ràng, có thể ảnh hưởng một hoặc cả hai mắt.
- Mất khả năng phối hợp mắt: Khó theo dõi vật thể hoặc đọc chữ, do tổn thương vùng não kiểm soát chuyển động mắt.
Một nghiên cứu trên Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases (2019) cho thấy 50% bệnh nhân đột quỵ với mất thị lực cũng có các triệu chứng khác như yếu chi hoặc khó nói, giúp dễ nhận biết hơn.
Mất thị lực có phải luôn là đột quỵ?
Không phải mọi trường hợp mất thị lực đều liên quan đến đột quỵ. Các nguyên nhân khác có thể bao gồm:
- Đục thủy tinh thể: Gây nhìn mờ dần dần, không đột ngột.
- Glaucoma cấp tính: Gây đau mắt, nhìn mờ và thấy quầng sáng, thường kèm đỏ mắt.
- Đau nửa đầu có aura: Gây mất thị lực tạm thời hoặc thấy ánh sáng lấp lánh, nhưng không kèm triệu chứng thần kinh như yếu chi.
- Tách võng mạc: Gây mất thị lực một phần, thường có cảm giác như rèm che.
Tuy nhiên, nếu mất thị lực xuất hiện đột ngột và kèm các triệu chứng như mặt méo, yếu chi hoặc khó nói, hãy coi đó là dấu hiệu khẩn cấp. Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, mất thị lực đột ngột là một trong những “dấu hiệu đỏ” cần được đánh giá ngay lập tức.
Quy tắc FAST và vai trò của mất thị lực
Quy tắc FAST là công cụ đơn giản để nhận biết đột quỵ, được khuyến nghị bởi Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA). Các chữ cái trong FAST bao gồm:
- F (Face): Mặt méo hoặc xệ một bên khi cười hoặc nhăn mặt.
- A (Arms): Yếu hoặc không thể giơ một bên tay ngang vai.
- S (Speech): Nói khó, nói ngọng hoặc không nói rõ ràng.
- T (Time): Gọi cấp cứu ngay nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào.
Mất thị lực không nằm trực tiếp trong FAST, nhưng nó thường xuất hiện cùng các triệu chứng FAST, đặc biệt ở đột quỵ thiếu máu cục bộ. Một nghiên cứu trên Stroke (2021) cho thấy 40% bệnh nhân đột quỵ với mất thị lực cũng có ít nhất một dấu hiệu trong FAST, như mặt méo hoặc khó nói. Nếu bạn nghi ngờ đột quỵ, hãy áp dụng FAST và kiểm tra thêm thị lực (yêu cầu người đó nhìn một vật thể hoặc đọc chữ) để đánh giá toàn diện.
Các triệu chứng đột quỵ khác liên quan đến mất thị lực
Ngoài mất thị lực, đột quỵ có thể gây ra các triệu chứng khác, thường xuất hiện cùng lúc:
- Mặt méo hoặc xệ một bên: Một bên mặt không di chuyển bình thường khi cười hoặc nói.
- Yếu hoặc tê một bên cơ thể: Ảnh hưởng đến tay, chân hoặc toàn bộ nửa người.
- Mất thăng bằng hoặc chóng mặt: Khó đứng vững, dễ ngã khi đi lại.
- Khó nói hoặc hiểu lời nói: Nói ngọng, không thể phát âm rõ hoặc không hiểu người khác.
- Đau đầu dữ dội: Thường gặp ở đột quỵ xuất huyết, xuất hiện đột ngột và không rõ nguyên nhân.
Nếu mất thị lực đi kèm với bất kỳ triệu chứng nào trên, nguy cơ đột quỵ rất cao. Theo Neurology (2020), 60% bệnh nhân đột quỵ với mất thị lực có ít nhất một triệu chứng thần kinh khác, như yếu chi hoặc khó nói, giúp phân biệt với các vấn đề mắt thông thường.
Mất thị lực như dấu hiệu sớm của đột quỵ
Mất thị lực không chỉ xuất hiện trong cơn đột quỵ cấp tính mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm, được gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA). TIA là tình trạng thiếu máu tạm thời đến não, kéo dài vài giây đến vài phút, với triệu chứng tương tự đột quỵ nhưng tự hồi phục. Mù tạm thời một mắt (amaurosis fugax) là một dạng TIA phổ biến, thường do cục máu đông nhỏ làm tắc động mạch võng mạc. Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, khoảng 15% người bị TIA sẽ bị đột quỵ thực sự trong vòng 3 tháng, với **50% trong số đó xảy ra trong 48 giờ đầu.
Nếu bạn đột nhiên mất thị lực, dù chỉ thoáng qua, hãy coi đó là tình trạng khẩn cấp. Một nghiên cứu trên The Lancet Neurology (2019) cho thấy 30% bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cục bộ có tiền sử TIA với mất thị lực trước đó.
Yếu tố nguy cơ gây đột quỵ
Hiểu các yếu tố nguy cơ giúp bạn nhận biết và phòng ngừa đột quỵ hiệu quả. Dưới đây là những yếu tố chính:
Huyết áp cao
Huyết áp cao là nguyên nhân hàng đầu, chiếm khoảng 50% các ca đột quỵ, theo WHO. Huyết áp vượt quá 130/80 mmHg trong thời gian dài làm tổn thương mạch máu, tăng nguy cơ tắc hoặc vỡ.
Bệnh tim mạch
Các bệnh như rung nhĩ, suy tim hoặc xơ vữa động mạch làm tăng nguy cơ cục máu đông, dẫn đến đột quỵ thiếu máu cục bộ. Người bị rung nhĩ có nguy cơ đột quỵ cao gấp 5 lần, theo AHA.
Tiểu đường
Tiểu đường làm tổn thương mạch máu và thúc đẩy xơ vữa động mạch. Một nghiên cứu trên The Lancet (2020) cho thấy người bị tiểu đường có nguy cơ đột quỵ cao hơn 2 lần so với người không mắc bệnh.
Hút thuốc và rượu bia
Hút thuốc làm hẹp mạch máu và tăng huyết áp, trong khi lạm dụng rượu bia làm tăng nguy cơ xuất huyết não. WHO ước tính hút thuốc làm tăng nguy cơ đột quỵ lên 50%.
Béo phì và lối sống ít vận động
Béo phì và thiếu vận động làm tăng huyết áp, cholesterol và kháng insulin. Người có BMI trên 30 có nguy cơ đột quỵ cao hơn 30%, theo Journal of the American Heart Association (2019).
Tuổi tác và tiền sử gia đình
Nguy cơ đột quỵ tăng sau 55 tuổi, đặc biệt ở nam giới. Nếu có người thân từng bị đột quỵ, nguy cơ của bạn cũng cao hơn do yếu tố di truyền.
Nhận biết và xử lý khi thấy mất thị lực
Bước 1: Đánh giá triệu chứng
Nếu bạn hoặc người thân đột nhiên mất thị lực, hãy kiểm tra các dấu hiệu khác:
- Áp dụng quy tắc FAST để xem có mặt méo, yếu tay hoặc khó nói không.
- Hỏi người đó có thấy rõ một vật thể hay đọc chữ được không.
- Quan sát các triệu chứng như chóng mặt, yếu chi hoặc đau đầu dữ dội.
Bước 2: Gọi cấp cứu
Tại Việt Nam, gọi 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có đơn vị đột quỵ. Ghi lại thời điểm mất thị lực bắt đầu để bác sĩ quyết định phương pháp điều trị, như thuốc tiêu sợi huyết trong 4,5 giờ đầu hoặc can thiệp mạch máu.
Bước 3: Hỗ trợ an toàn
- Đặt người bệnh nằm nghiêng, đầu hơi nâng cao để tránh nghẹn.
- Không cho ăn uống, vì nguy cơ nuốt khó có thể gây sặc.
- Theo dõi nhịp thở và mạch, sẵn sàng hô hấp nhân tạo nếu cần.
Bước 4: Tránh tự điều trị
Không tự ý cho người bệnh uống thuốc hoặc nhỏ thuốc mắt trước khi đến bệnh viện, vì có thể làm tình trạng xấu đi, đặc biệt nếu liên quan đến đột quỵ.
Phòng ngừa đột quỵ: Hành động ngay hôm nay
Phòng ngừa đột quỵ là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt khi bạn có nguy cơ cao. Dưới đây là các biện pháp hiệu quả:
Kiểm soát huyết áp
- Đo huyết áp thường xuyên, đặc biệt nếu bạn có tiền sử tăng huyết áp.
- Tuân thủ thuốc điều trị theo chỉ định bác sĩ.
- Giảm muối trong chế độ ăn (dưới 5g muối/ngày, theo WHO).
960.000 ₫
1.950.000 ₫
1.980.000 ₫
Duy trì lối sống lành mạnh
- Tập thể dục đều đặn: Ít nhất 150 phút/tuần với các bài tập như đi bộ, chạy bộ hoặc yoga để cải thiện tuần hoàn.
- Chế độ ăn uống cân bằng: Ưu tiên thực phẩm giàu kali (chuối, rau xanh), omega-3 (cá hồi, cá thu), hạn chế chất béo bão hòa và đường.
- Kiểm soát cân nặng: Duy trì BMI trong khoảng 18.5-24.9 để giảm áp lực lên tim và mạch máu.
Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia
- Ngừng hút thuốc hoàn toàn để cải thiện sức khỏe mạch máu.
- Hạn chế rượu bia ở mức tối thiểu: không quá 1 ly/ngày với phụ nữ và 2 ly/ngày với nam giới.
Quản lý bệnh lý nền
- Kiểm soát đường huyết nếu bạn bị tiểu đường.
- Điều trị rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch theo hướng dẫn bác sĩ.
- Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn.
Bảo vệ sức khỏe mắt và não
- Kiểm tra mắt định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề như tăng nhãn áp hoặc thoái hóa võng mạc.
- Thực hành các bài tập cải thiện nhận thức, như đọc sách hoặc giải câu đố, để hỗ trợ chức năng não.
Nâng cao nhận thức
- Học và chia sẻ về các dấu hiệu đột quỵ, bao gồm mất thị lực và quy tắc FAST.
- Tham gia các chương trình giáo dục sức khỏe để hiểu rõ hơn về cách phòng ngừa.
Nếu bạn có nguy cơ cao (tuổi trên 55, tiền sử gia đình, hút thuốc…), hãy khám sức khỏe định kỳ ít nhất 1-2 lần/năm để kiểm tra huyết áp, cholesterol và sức khỏe tim mạch. Ngoài ra, khám mắt định kỳ với bác sĩ nhãn khoa có thể giúp phát hiện các vấn đề mạch máu liên quan đến đột quỵ.
Mất thị lực, bao gồm nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị trường, là một dấu hiệu quan trọng của đột quỵ, đặc biệt khi xảy ra đột ngột và kèm các triệu chứng như mặt méo, yếu chi hoặc khó nói. Dù không nằm trực tiếp trong quy tắc FAST, mất thị lực có thể là dấu hiệu sớm, như TIA, báo hiệu nguy cơ đột quỵ cao. Kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp cao, tiểu đường, béo phì và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa để phòng ngừa đột quỵ. Nếu bạn hoặc người thân đột nhiên mất thị lực hoặc có các dấu hiệu bất thường khác, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức. Hành động nhanh chóng có thể cứu sống và bảo vệ chất lượng cuộc sống.
Trích dẫn:
- WHO. (2023). Stroke Facts and Figures.
- Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ. (2022). Stroke Symptoms and Warning Signs.
- Stroke. (2021). “Visual Impairment in Acute Stroke.”
- Neurology. (2020). “Vision Loss as a Stroke Symptom.”
- Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases. (2019). “Visual Deficits and Stroke Outcomes.”
- The Lancet Neurology. (2019). “Transient Ischemic Attack and Vision Loss.”
- Bộ Y tế Việt Nam. (2022). Báo cáo về bệnh không lây nhiễm.
